Skip to content →

Month: November 2020

Bầy vượn đen và nỗi lo tuyệt chủng

Vượn đen má trắng Siki (Ảnh: EPRC)

Tôi gặp Hiếu, chàng thanh niên vừa về sau một chuyến khảo sát vượn đen má trắng Siki (Nomascus Siki) tại các cánh rừng ở tỉnh Quảng Bình. Hiếu và các đồng nghiệp đã trải qua 31 ngày lặn lội, ăn ở trong rừng già thâm u.

Hiếu làm việc cho một tổ chức bảo tồn động vật hoang dã và đa dạng sinh học. Một trong những hoạt động của Hiếu là tham gia các cuộc nghiên cứu để đánh giá tình trạng hiện có của một số loài động vật hoang dã đang ở trong tình trạng rất nguy cấp và có nguy cơ tuyệt chủng, trong đó có vượn đen má trắng siki. Chuyến khảo sát vừa qua là sự tiếp nối của chuỗi nghiên cứu đang được thực hiện nhiều năm mà đợt đầu tiên đã được tiến hành vào năm 2016 cũng tại tỉnh Quảng Bình.

Vượn đen má trắng siki là loài linh trưởng chỉ có ở Việt Nam và Lào, được xếp hạng rất nguy cấp (CR) trong Danh lục đỏ của Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) và được luật pháp Việt Nam bảo vệ theo Nghị định 06/2019/ NĐ-CP của Chính phủ. Loài này cư trú tại các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình và Quảng Trị, nhưng tập trung chủ yếu ở tỉnh Quảng Bình. Quần thể loài đang phải đối mặt với nguy cơ suy giảm số lượng nghiêm trọng do mất môi trường sống hoặc môi trường sống bị nhiễu loạn do các hoạt động khai thác gỗ, săn bắn và thu hái lâm sản ngoài gỗ.

Kết quả nghiên cứu do Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt  công bố năm 2019 chỉ ra rằng khu vực đa dạng sinh học trọng điểm Trường Sơn (nằm ở phía Tây Nam tỉnh Quảng Bình, giáp với biên giới Việt Nam – Lào) có số lượng quần thể vượn đen má trắng siki lớn nhất tại Việt Nam, với 347 đàn, trung bình mỗi đàn có từ 2-3 cá thể, tổng số chỉ có khoảng 1.000 cá thể.

Vượn đen má trắng siki thường sống ở các khu rừng kín thường xanh, liên tục di chuyển trên các tán cây cao. Chúng rất nhạy cảm với sự hiện diện của con người, vì vậy việc ghi nhận hình ảnh và đếm số lượng rất khó khăn. Tuy nhiên, có thể phát hiện được loài này thông qua tiếng hót to và dài của chúng, do đó các nhà nghiên cứu phải sử dụng phương pháp khảo sát dựa trên tiếng hót với sự hỗ trợ của máy ghi âm chuyên dụng. Vượn đen má trắng siki có tập tính hót vào lúc sáng sớm, nên đoàn nghiên cứu phải dậy từ 2-3 giờ sáng, khi trời vẫn còn tối, từ lán tạm lặng lẽ băng rừng đi đến địa điểm nơi có thể có các đàn vượn. Những cánh rừng già với dây leo chằng chịt, không có đường mòn, nên đoàn nghiên cứu phải lựa thế, phát dây leo và bụi cây để tạo lối đi.

Nguy cơ tuyệt chủng đang đến rất gần với nhiều loài động vật hoang dã do nạn săn bắn, chặt phá rừng trái phép và chuyển đổi đất rừng sang các mục đích nông nghiệp và thương mại. Báo cáo của Liên hiệp quốc (2019) cho thấy khoảng một triệu loài động thực vật hiện đang bị đe dọa tuyệt chủng. Hơn 40% các loài lưỡng cư, gần 33% san hô tái sinh và hơn một phần ba số động vật có vú ở biển đang bị đe dọa. Ít nhất 680 loài động vật có xương sống đã bị tuyệt chủng kể từ thế kỷ 16 và hơn 9% tổng số loài động vật có vú được thuần hóa dùng làm thực phẩm và trong nông nghiệp đã bị tuyệt chủng vào năm 2016; ít nhất 1.000 loài khác vẫn đang bị đe dọa.

Các nước phương Tây đã trải qua những quá trình “hủy diệt” nói trên do tác động của việc khai thác tài nguyên phục vụ công nghiệp nên giờ đây họ ý thức sâu sắc về tầm quan trọng của việc bảo tồn động vật hoang dã. Do vậy, rất nhiều quỹ bảo tồn, hiệp hội bảo vệ động vật hoang dã ra đời để thực hiện sứ mệnh này, trong số đó có những tổ chức đang hiện diện tại Việt Nam.

Con số 347 đàn vượn gồm khoảng 1.000 cá thể là toàn bộ số lượng mà các nhà nghiên cứu đã khảo sát được trong giai đoạn 2016-2019. Dù số lượng ghi nhận được khá hạn chế nhưng dù sao vẫn còn là lạc quan. Bởi, kết quả đợt nghiên cứu năm nay tại khu vực huyện Minh Hóa và Tuyên Hóa của tỉnh Quảng Bình ghi nhận thấp hơn nhiều. Các nhà nghiên cứu đang đi tìm lời lý giải cho kết quả đáng buồn này, nhưng một giả thuyết đặt ra là tình trạng săn bắn trái phép vẫn diễn ra khiến số lượng cá thể vượn giảm đi nhanh chóng.

Nếu không được bảo tồn mạnh mẽ và hiệu quả thì chỉ trong một vài thập niên nữa vượn đen má trắng siki cũng như nhiều loài khác sẽ chỉ còn được nhắc đến qua sách báo, tài liệu.

Bài đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn số 46-2020, ngày 12/11/2020. Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền.

Leave a Comment