Skip to content →

Tag: drinking

Khóa bớt van để bia rượu đừng “chảy” tràn lan

Trốn cái nóng oi ả ngoài đường, bước vào cửa hàng tiện lợi 7-Eleven bên đường Sukhumvit, Bangkok (Thái Lan), tôi lựa nhanh mấy lon bia và đưa cho cô bé thu ngân. Cô lịch sự chỉ lên chiếc đồng hồ treo tường đang chỉ 2 giờ 15 chiều và nói với giọng tiếng Anh lơ lớ: “Chúng tôi không bán bia giờ này”. Tôi ngớ người không hiểu tại sao khi giữa ban ngày mà bị từ chối bán bia. Tôi rời khỏi cửa hàng với cảm giác không thoải mái. Để giải tỏa cơn khát, tôi phải đi đi bộ một quãng xa, vượt qua một dãy các kios bán áo phông Thái và đồ lưu niệm mới tìm được một nhà hàng bán đồ ăn phương Tây, nơi tôi có thể gọi một chai bia Singha với một ít snack để nhâm nhi và suy ngẫm về sự bất tiện vừa trải qua.

Khi có thời gian tìm hiểu tôi mới biết quy định này do Chính phủ Thái Lan đặt ra, theo đó các cửa hàng, siêu thị không được bán đồ uống có cồn trong thời gian từ 2-5 giờ chiều hàng ngày. Lý do, Chính phủ Thái muốn hạn chế việc trẻ em, đặc biệt là học sinh trung học có thể mua đồ uống có cồn, với lập luận là 2 giờ chiều là giờ sớm nhất mà học sinh tan trường và 5 giờ chiều là thời điểm mà học sinh đã về nhà với cha mẹ. Cấm bán bia rượu vào giờ đó sẽ hạn chế được khả năng học sinh và những bạn trẻ mua loại đồ uống này.

Điều này quả là trái ngược với Việt Nam khi rượu bia được bán và uống tràn lan ở khắp nơi, nhất là rượu tại các vùng nông thôn. Bước vào nhà nào bạn cũng có thể được mời uống rượu hoặc bia. Công việc trước đây cho tôi cơ hội đi đến nhiều vùng nông thôn và miền núi trong cả nước, đi đến đâu tôi cũng được mời uống rượu. Đối với những người có tửu lượng kém, đây là một cực hình. Mời uống rượu được xem là thể hiện sự hiếu khách của chủ nhà khi có khách đến thăm hay làm việc. Với người ở vùng cao, từ chối uống rượu thể hiện sự thiếu nhiệt tình và không hòa đồng. Sau khi uống rượu, thậm chí bị say, câu chuyện và mối quan hệ trở nên gần gũi hơn. Nhiều đồng nghiệp của tôi biết chuyện này nhưng cũng đành phải chấp nhận và coi như một rủi ro nghề nghiệp.

Rượu là đồ uống được ưa thích ở nông thôn và miền núi. Mỗi vùng miền lại có những loại rượu đặc sản khác nhau, chủ yếu được nấu thủ công từ gạo, ngô hoặc sắn. Có những loại rượu đã khá nổi tiếng nhưng phần lớn vẫn là các loại rượu không rõ nguồn gốc, không nhãn mác, không đăng ký theo bất kỳ tiêu chuẩn chất lượng nào. Uống những loại rượu này, thực chất người dùng phó thác sự tin tưởng vào người cung cấp rượu. Trong trường hợp bị ngộ độc thì nạn nhân cũng phải ráng chịu mà không biết kêu ai.

Ở các đô thị, bia rượu cũng được bán tràn lan. Ở Hà Nội hay TPHCM, cứ một đoạn lại thấy một quán bia hoặc quán nhậu đông đúc và ồn ào, hoạt động từ trưa đến đêm khuya. Khách hàng thì đủ độ tuổi: thanh niên, trung niên, người cao tuổi. Người ta đi nhậu vì đủ thứ lý do như giao lưu, thư giãn sau giờ làm việc, gặp gỡ bạn bè, bàn bạc công việc. Vui đi nhậu và buồn cũng đi nhậu. Khác với một số nước khác, văn hóa Việt Nam rất cởi mở đối với việc đi nhậu. Tôi có một số đồng nghiệp người Bangladesh, mỗi lần sang Việt Nam công tác lại tranh thủ đi nhậu vì tại quê hương họ bia rượu không được bán ở nơi công cộng.

Trong số những người vào quán nhậu có rất nhiều người còn rất trẻ, họ hồn nhiên mặc nguyên đồng phục của trường, ngồi nhậu và trò chuyện rôm rả. Nghiên cứu của trường Đại học Y tế công cộng cho thấy 44% học sinh Việt Nam uống cốc rượu bia đầu tiên trước 14 tuổi, 22,5% uống say ít nhất một lần; 80% nam vị thành niên và thanh niên uống rượu bia, tỷ lệ này là 36% đối với nữ.

Gánh nặng xã hội

Với dân số hơn 96 triệu người, Việt Nam là thị trường tiềm năng và mang đến lợi ích kinh tế khổng lồ cho các nhà sản xuất đồ uống có cồn, do vậy rất nhiều nhãn hiệu rượu bia có tiếng trên thế giới đều có mặt ở Việt Nam, như Heineken, SABMiller, Carlberg… Các hãng bia lớn từ châu Á như Kirin, Asahi, Asia Pacific Breweries, Thai Beverage và Singha cũng đang cạnh tranh quyết liệt để giành thị phần tại Việt Nam. Như báo chí đã đưa tin, cuối năm ngoái, ThaiBev đã chi gần 5 tỉ đô la Mỹ để sở hữu xấp xỉ 54% cổ phần Sabeco – công ty bia vào loại lớn nhất Việt Nam. Và rồi ngày 30-10 vừa qua, Hội đồng quản trị của Sabeco đã ban hành nghị quyết thông qua việc không hạn chế tỷ lệ nhà đầu tư nước ngoài tại công ty này, đồng nghĩa với việc Sabeco có thể trở thành công ty 100% vốn nước ngoài.

Tuy nhiên lợi nhuận kinh tế của doanh nghiệp không song hành với lợi ích về y tế và kinh tế cho xã hội.

Theo dõi kỳ họp Quốc hội mới đây, trong tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Phòng chống tác hại của rượu bia, Bộ trưởng Bộ Y tế đã cho biết, năm 2017, người dân tiêu thụ khoảng 305 triệu lít rượu, tương đương 72 triệu lít cồn và gần 4,1 tỉ lít bia, tương đương với 161 triệu lít cồn. Bình quân mỗi người dân tiêu thụ khoảng 42 lít bia. Việt Nam là nước tiêu thụ bia cao nhất Đông Nam Á và thứ 3 châu Á sau Nhật Bản, Trung Quốc. Năm 2017, chi phí của người dân Việt Nam cho tiêu thụ chỉ riêng đối với bia là gần 4 tỉ đô la Mỹ.

Ước tính tổng gánh nặng trực tiếp của sáu bệnh ung thư mà rượu, bia là một trong những nguyên nhân đã là gần 26.000 tỉ đồng chiếm 0,5% tổng GDP năm 2017; chi phí giải quyết hậu quả của tai nạn giao thông liên quan đến rượu, bia chiếm tới 1% GDP (khoảng 50.000 tỉ đồng theo GDP năm 2017).

Theo thông tin từ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), năm 2017 đã có 22/63 tỉnh, thành phố có xảy ra các ca ngộ độc rượu (chiếm 34,9%). Năm 2017 số ca ngộ độc rượu tăng đột biến, đặc biệt là rượu có pha methanol, với 10 vụ và 119 người mắc, 115 người đi viện. Có những vụ việc gây hậu quả nghiêm trọng như vụ ngộ độc tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu xảy ra ngày 13-2-2017 khiến 9 người tử vong.

Nghiên cứu của Học viện Cảnh sát tại 11 tỉnh vào năm 2015 cho thấy đến 70% vụ phạm pháp hình sự liên quan đến uống rượu, bia ở người chưa tới 30 tuổi. Học sinh uống rượu bia dẫn đến hàng loạt vấn đề xã hội như nghỉ học, ẩu đả, mâu thuẫn với gia đình, bạn bè, có hành vi tình dục không an toàn… Uống rượu bia ở học sinh gây hậu quả nghiêm trọng về phát triển cơ thể hơn so với người lớn do não bộ tiếp tục phát triển đến tuổi 25. Uống rượu bia sớm, não càng dễ bị tổn thương và nguy cơ cao bị nghiện.

Rượu bia mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các tập đoàn sản xuất rượu bia, do vậy cũng dễ hiểu nếu có những hoạt động vận động hành lang để dự thảo luật tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp rượu bia. Tuy nhiên các gánh nặng về y tế, chi phí xử lý hậu quả của rượu bia cũng như hệ lụy của nó đến với thế hệ trẻ là nhãn tiền mà các nhà lập pháp cần quan tâm đúng mức.

Dự thảo Luật Phòng chống tác hại của rượu bia còn những điều khoản đang được cân nhắc, tuy nhiên các ý kiến ủng hộ cho rằng Quốc hội nên thông qua dự luật với các giải pháp rõ ràng, quyết liệt hơn trong việc quản lý sản xuất, tiêu thụ rượu bia; có các biện pháp nhằm giảm cầu và hạn chế sự dễ tiếp cận, như áp thuế, không bán rượu bia cho những độ tuổi và khung giờ nhất định, hạn chế tiếp thị…, để từng bước thu hẹp việc lạm dụng rượu bia trong giới trẻ.

Tác giả: Đào Quang Minh

Bài đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn số 49 – 2018

Bản quyền: Thời báo Kinh tế Sài Gòn

Leave a Comment