Skip to content →

Tag: search

Google và dự án Dragonfly

Ảnh: Michael Payne

Ngày 11 tháng 12 vừa qua CEO của Google là Sundar Pichai đã có phiên điều trần trước Ủy ban tư pháp hạ viện Mỹ về Dragonfly (Chuồn chuồn) – dự án bí mật của gã khổng lồ công nghệ của Mỹ nhằm xây dựng cỗ máy tìm kiếm dành riêng cho Trung Quốc.

Những thông tin đầu tiên về dự án này được biết đến từ hồi tháng 8 năm 2019 khi tài liệu dò rỉ về dự án này được đăng tải trên The Intercept. Theo tài liệu này, dự án Dragonfly được thực hiện từ mùa xuân 2017 và được đẩy mạnh vào tháng 12 cùng năm sau cuộc gặp của Pichai với lãnh đạo cấp cao của nước này.

Một nhóm dự án bí mật đã được thành lập nhằm xây dựng công cụ tìm kiếm tự động xác định và lọc những trang web bị chặn bởi Vạn Lý Trường thành trên mạng (Great Firewall) – hệ thống tường lửa của Trung Quốc. Khi một người thực hiện tìm kiếm, Google sẽ loại những trang web bị chặn khỏi trang đầu tiên của kết quả tìm kiếm và sẽ xuất hiện một tuyên bố miễn trách nhiệm với nội dung “một số nội dung có thể bị loại bỏ do yêu cầu bắt buộc”. Ví dụ về trang web bị loại bỏ bảo gồm trang của BBC và từ điển do mọi người đóng góp Wikipedia. Phần mềm tìm kiếm sẽ loại bỏ ngay những từ nhạy cảm ngay khi người dùng bắt đầu nhập thông tin. Phần mềm tìm kiếm phiên bản dành cho điện thoại cũng đã được phát triển.

Sau khi thông tin bị dò rỉ, dự án đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ nhân viên của Google. Theo The New York Times đã có 1400 nhân viên của Google ký lá thư trong đó có đoạn viết việc Google sẵn lòng tuân thủ yêu cầu kiểm duyệt của Trung Quốc “dấy lên vấn đề đạo đức” và “chúng tôi không có thông tin cần có để ra các quyết định thấu đáo về công việc, dự án và việc làm của chúng tôi”. “Chúng tôi rất cần có sự minh bạch hơn nữa, được tham gia thảo luận, có cam kết, tiến trình rõ ràng và cởi mở. Nhân viên Google cần được biết chúng tôi đang phát triển cái gì”.

Trong giới công nghệ, Google có tiếng là khá cởi mở trong việc tiếp thu ý kiến, thậm chí là những lời chỉ trích từ nhân viên. Sự cởi mở, linh hoạt và phân quyền là những điều góp phần tạo nên văn hóa tổ chức của Google. Vào thời điểm dự án Dragonfly bị dò rỉ, theo phần mềm trao đổi nội bộ của Google, vấn đề được nhân viên quan tâm nhất là liệu Google có đánh mất định hướng về đạo đức (ethical compass). Các ý kiến được trao đổi vào cuộc họp với nhân viên, tuy nhiên Pichai trả lời khá lấp lửng về vấn đề này khi bị chất vấn.

Với dân số gần 1,4 tỉ người, Trung Quốc từ lâu đã là thị trường mà các hãng công nghệ thèm muốn. Đến thời điểm hiện tại, các dịch vụ công nghệ có nguồn gốc từ phương Tây như Facebook, Instagram, Twitter, Google đều phải đứng ngoài cuộc chơi ở Trung Quốc. Các dịch vụ internet tại Đại lục đều do các công ty trong nước như Tencent, Baidu, Sina cung cấp. Theo Trung tâm thông tin mạng internet Trung Quốc (CNNIC) 95,1% người sử dụng internet của quốc gia này sử dụng thiết bị di động để truy cập internet trong năm 2016. Số người sử dụng internet di động là 773 triệu, sử dụng công cụ tìm kiếm là 624 triệu và trung bình sử dụng 27 giờ mỗi tuần để vào internet vào thời điểm tháng 12 năm 2017. Android – con đẻ của Google – là hệ điều hành chiếm đa số ở quốc gia này với hơn 80% thị phần.

Google đã từng triển khai hệ thống tìm kiếm có kiểm duyệt tại Trung Quốc từ năm 2006 nhưng đã rút khỏi Đại lục vào năm 2010 khi những căng thẳng với chính phủ Trung Quốc liên quan kiểm duyệt kết quả tìm kiếm lên đến đỉnh điểm, kết hợp với cuộc tấn công mạng nhằm vào người sử dụng dịch vụ Gmail và sức ép tại quê nhà khi bị Quốc hội Mỹ chỉ trích gay gắt.

Tám năm sau khi phải dừng cuộc chơi, gã khổng lồ vẫn không nguôi mong muốn trở lại Đại lục. Đặc biệt sau khi Pichai lên nhậm chức CEO vào năm 2015. Quan điểm của ông về vấn đề này rất rõ ràng: “tôi quan tâm đến việc phục vụ người dùng toàn cầu ở mọi ngóc ngách. Google dành cho tất cả mọi người. Chúng tôi muốn đến Trung quốc, phục vụ người Hoa”

Google đã thành lập 3 văn phòng đại diện tại Trung Quốc nhưng  vẫn chưa được cấp phép hoạt động trở lại. Đầu năm 2018, Google đã tìm đường trở lại thông qua việc đầu tư vào một dự án game – lĩnh vực được xem là ít nhạy cảm, nhưng tìm kiếm mới là cuộc chơi lớn nhất của gã khổng lồ này. Đường  vào Đại lục không chỉ gập ghềnh với mình Google mà một đồng hương khác là Facebook tháng 7 mới đây vừa tuyên bố mở văn phòng chi nhánh ở Hàng Châu nhưng ngay sau đó đó đã bị rút giấy phép hoạt động.  

Từ bên ngoài sức ép lên dự án của Google còn mạnh mẽ hơn. Ngày 11 tháng 12 trong một lá thư ngỏ của một liên minh gồm hơn 60 tổ chức và mạng lưới từ nhiều nước và vùng lãnh thổ khác nhau như Mỹ, Anh, Pháp, Argentina, Trung Quốc và Tây Tạng đã lên tiếng phản đối dự án này.  Nhóm này có nhiều tổ chức tên tuổi như tổ chức Ân xá quốc tế, Tổ chức phóng viên không biên giới, Tổ chức theo dõi quyền con người (HRW). Ngoài ra còn có một số nhân vật nổi tiếng  khác như cựu nhân viên NSA là Edward Snowden và nguyên trưởng nhóm về tự do thể hiện của Google Châu Á là Lokman Tsui.

Trả lời trước Ủy ban tư pháp hạ viện Mỹ về câu hỏi liệu bộ máy tìm kiếm có kiểm duyệt cho làm “tăng cường hệ thống kiểm soát và trấn áp”, Pichai đã đọc phần trả lời được chuẩn bị trước, trong đó có đoạn viết “dù chúng tôi mở rộng vào thị trường mới, chúng tôi không bao giờ quên nguồn gốc công ty Mỹ của mình”. Khi được yêu cầu khẳng định liệu hãng có triển khai công cụ cho việc giám sát và kiểm duyệt ở Trung Quốc, Pichai từ chối trả lời, thay vào đó ông cam kết “cung cấp thông tin cho người dùng như chúng tôi vẫn luôn làm – chúng tôi nghĩ rằng việc khai thác các khả năng là rất tuyệt…Chúng tôi sẽ cân nhắc rất kỹ lưỡng và sẽ tham vấn rộng rãi trong mỗi bước tiến”

Trong thời gian gần đây, nhất là sau vụ dò rỉ dữ liệu từ Edward Snowden, có nhiều quan ngại liên quan đến chuẩn mực đạo đức của hãng công nghệ này. Công bằng mà nói Google “dính” ít xì căng đan hơn gã khổng lồ khác là Facebook khi Facebook “dính” hàng loạt bê bối như Cambrige Analytica, vụ can thiệp của Nga về tin tức bầu cử Tổng thống Mỹ 2016, vụ lộ mật khẩu của 50 triệu người dùng và vấn nạn tin giả v.v.. Tuy nhiên những động thái và phát ngôn lấp lửng của lãnh đạo Google khiến công chúng lo ngại về sự mức độ tin cậy của công ty này.

Trước sức ép của công luận, quốc hội và chính nhân viên, Google đã phải dừng dự án Dragonfly nhưng có thể trong tương lai Google chưa chắc đã hoàn toàn từ bỏ dự án này vì những triển vọng lợi ích khổng lồ của nó có thể mang lại.

Khẩu hiệu của Google “Đừng là kẻ xấu” tuy nhiên nói đi đôi với làm không phải lúc nào cũng dễ dàng khi mà lợi ích kinh tế bị chi phối.

Leave a Comment