Skip to content →

Tag: thông tin

Ai bảo vệ thông tin cá nhân?

Ông tôi năm nay đã ngoài 90 tuổi, mỗi lần gặp lại thấy trên tay ông là chiếc iPad, ông say sưa lướt Facebook và bình luận các tài khoản của con cháu. Bà thì dùng một chiếc iphone cũ cũng vào Facebook để xem ảnh của con cháu.

Mười ba năm trước tôi bắt đầu sử dụng Facebook khi đang học thạc sỹ ở nước ngoài. Thời điểm đó chỉ sinh viên có email của trường học mới được đăng ký. Tôi cẩn thận khai đầy đủ thông tin cá nhân và hồi hộp khi tạo tài khoản. Hiện nay, tôi càng ngày càng ít sử dụng và thỉnh thoảng lại khóa tài khoản do những lo ngại về thông tin cá nhân và sự riêng tư.

Sự phát triển của công nghệ mang lại nhiều tiện dụng cho cuộc sống: ứng dụng bản đồ của Google giúp ta tìm đường dễ dàng; Messenger, iMessage và Skype giúp giữ liên lạc liên tục và giảm tối đa chi phí so với nhắn tin SMS truyền thống; Gmail giúp trao đổi công việc thuận lợi và dễ dàng. Tuy nhiên lợi luôn đi cùng với hại.

Chuyện các hãng công nghệ sử dụng thông tin cá nhân của người dùng cho việc quảng cáo chẳng phải là chuyện mới. Họ cung cấp hàng loạt dịch vụ miễn phí, ví dụ Facebook ngoài mạng xã hội còn có Instagram, Whatsapp, Messenger; Google thì có Gmail, bản đồ, ảnh, Youtube, Blogger…đổi lại các hãng này yêu cầu được quyền sử dụng thông tin mà chúng ta cung cấp cho họ để kiếm tiền thông qua quảng cáo.

Tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, kết hợp với mua thông tin từ bên thứ ba, các ông lớn công nghệ sẽ tạo ra hồ sơ về người dùng với các thông tin như tuổi, giới tính, nơi ở, địa điểm thường lui tới, bạn bè, sở thích, phương tiện giao thông, lịch trình đi lại, sở thích mua sắm, thời gian lưu trú tại các địa điểm…tất cả những thông tin này giúp họ đưa các quảng cáo đúng đối tượng và thời điểm.

Theo điều tra của Thời báo New York có ít nhất hơn 70 ứng dụng điện thoại bán thông tin của người dùng cho bên thứ ba. Nếu ai sử dụng điện thoại thông minh, hẳn đều có ứng dụng thời tiết được cài đặt mặc định để xem dự báo thời tiết phục vụ cho nhu cầu cá nhân. Những ứng dụng hữu ích này – theo điều tra trên – cũng không ngần ngại bán thông tin người dùng cho bên thứ ba. Thông tin của những ứng dụng này được đánh giá có giá trị cao vì cho biết chính xác địa chỉ lui tới của người dùng, thậm chí có thể cho biết tối qua bạn lưu trú ở khách sạn nào.

Ngoài các công ty, các nhà quảng cáo, Chính phủ các nước cũng rất quan tâm đến thông tin cá nhân, theo Báo cáo Minh bạch của Google từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2017 họ nhận được 57.868 yêu cầu cung cấp thông tin người dùng từ các nước khác nhau. Tương tự, Facebook nhận được 103.815 yêu cầu cung cấp thông tin từ Chính phủ các nước trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2018. Các Chính phủ không dùng thông tin cho quảng cáo, nhưng họ sử dụng vào mục đích gì (đặc biệt là những Chính phủ độc tài và không minh bạch) thì chỉ có một số ít người có trách nhiệm mới biết được.

Việt Nam thì sao?

Không nằm ngoài xu thế, ứng dụng của các ông lớn như Facebook, Google, Amazon and Microsoft cũng được sử dụng rộng rãi ở Việt Nam. Tính đến tháng 7 năm 2017 số lượng người dùng Facebook tại Việt Nam là 64 triệu người, đứng thứ 7 trên thế giới về số lượng người dùng. Theo số liệu của SimilarWeb, Google là trang được truy cập nhiều nhất tại Việt Nam trên cả Facebook. Theo ước tính số lượng người dùng internet ở Việt Nam vào khoảng 64 triệu người năm 2018.

Việt Nam không có những công ty công nghệ tầm cỡ khu vực thế giới nhưng các công ty đều hiểu rõ tầm quan trọng của việc có được thông tin cá nhân của khách hàng và người dùng qua nhiều cách khác nhau như chủ động thu thập hay mua từ bên khác. Dù việc bảo vệ thông tin cá nhân như đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình v.v..được quy định trong Hiến pháp và các luật liên quan, ví dụ: điều 10, mục 2 luật An toàn thông tin mạng quy định: tổ chức, cá nhân không được gửi thông tin mang tính thương mại vào địa chỉ điện tử của người tiếp nhận khi chưa được người tiếp nhận đồng ý hoặc khi người tiếp nhận đã từ chối, trừ trường hợp người tiếp nhận có nghĩa vụ phải tiếp nhận thông tin theo quy định của pháp luật. Và mục 3 quy định: doanh nghiệp viễn thông, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ ứng dụng viễn thông và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin gửi thông tin có trách nhiệm áp dụng biện pháp ngăn chặn, xử lý khi nhận được thông báo của tổ chức, cá nhân về việc gửi thông tin vi phạm quy định của pháp luật; có phương thức để người tiếp nhận thông tin có khả năng từ chối việc tiếp nhận thông tin. Tuy nhiên, trên thực tế việc xâm phạm thông tin cá nhân vẫn diễn ra rất phổ biến.

Việc nhận được các cuộc gọi mời mua bảo hiểm, bất động sản, thẻ hội viên trung tâm thể dục thẩm mỹ, chứng khoán …vẫn diễn ra như cơm bữa. Hầu như không tuần nào mà điện thoại của tôi không nhận ít nhất một hai cuộc gọi hoặc tin nhắn quảng cáo sản phẩm hoặc dịch vụ. Thậm chí thông tin có mức độ bảo mật cao nhưng lịch trình bay cũng bị dò rỉ. Thu Hà – bạn tôi – vừa từ Huế về, cô cho tôi xem điện thoại với bốn tin nhắn mời dùng dịch vụ taxi sân bay được gửi ngay trước ngày cô bay đến Phú Bài. Đây là những thông tin mà chỉ những người có trách nhiệm của hãng hàng không và đại lý mới nắm được, không hiểu sao những thông tin như vậy nhưng vẫn bị tuồn ra bên ngoài dễ dàng.

Không đổ lỗi cho nhà quảng cáo vì công việc của họ là tìm kiếm lợi nhuận qua việc quảng cáo. Quảng cáo có mặt tích cực, nhờ quảng cáo mà khách hàng biết đến những sản phẩm có chất lượng tốt. Vấn đề là họ có tôn trọng và tuân thủ đúng theo đúng quy định của pháp luật hay không? Mỗi người nên tự hỏi liệu mình đã có dễ dãi cho đi thông tin cá nhân của mình không? Đi mua hàng ở đâu các cửa hàng cũng đều khuyến khích người mua đăng ký thông tin thành viên và thậm chí tải ứng dụng của họ, đổi lại người mua được khuyến mãi hay được cộng điểm. Nhiều người chặc lưỡi, cho cửa hàng số điện thoại và được khuyến mãi thì có hại gì đâu, đôi bên cùng có lợi. Vấn đề ở chỗ thông tin cá nhân sau đó được quản lý như như thế nào, được sử dụng ra sao, ai được phép truy cập, có được mã hóa hay không và có bị bán cho một bên thứ ba hay không? Tôi chắc rằng trong rất nhiều trường hợp chúng ta không có có câu trả lời. Kể cả dữ liệu đó được quản lý nghiêm túc thì ai đảm bảo việc dữ liệu đó không bị dò rỉ ra bên ngoài do những lỗ hổng về công nghệ, vụ dò rỉ dữ liệu gần đây của Thế Giới Di Động và Con Cưng là những ví dụ dễ thấy.

Vấn nạn tin nhắn quảng cáo diễn ra tràn lan mặc dù gần đây cũng đã có giảm bớt sau khi các nhà mạng mạnh tay cắt các đầu số thường xuyên nhắn tin quảng cáo trước sức ép của công luận và cơ quan quản lý tuy nhiên những nỗ lực đó vẫn chưa đủ.

Từ phía người dùng việc chủ động bảo vệ thông tin cá nhân cũng chưa được nhiều người coi trọng. Các thông tin như tên tuổi, ngày sinh, địa chỉ nhà riêng, trường học của con, thời gian đón con, nơi làm việc, ảnh đi đâu ăn gì…được chia sẻ hàng ngày, hàng giờ trên mạng xã hội. Thậm chí những thông tin nhạy cảm như số CMND, số hộ chiếu, bằng lái xe, vé máy bay, đặt phòng khách sạn v.v..cũng được chia sẻ hồn nhiên trên mạng xã hội.

Thông tin cá nhân không được quản lý chặt chẽ ngoài việc biến mỗi cá nhân thành mục tiêu của quảng cáo thái quá, còn tạo nguy cơ bị kẻ xấu lợi dụng. Vụ việc một công dân Việt Nam bị cảnh sát Pháp bắt vào tháng 12/2018 vì nghi ngờ buôn bán ma túy là sự việc đáng tiếc mà theo đánh giá sơ bộ thì có thể do bị đánh cắp thông tin cá nhân.

Luật An ninh mạng (ANM) được Quốc hội phê chuẩn và chính thức áp dụng từ đầu năm nay được cho là góp phần quản lý thông tin và đảm bảo an toàn được tốt hơn. Tuy nhiên có rất nhiều ý kiến trái chiều về luật này đơn cử như việc hạn chế quyền ẩn danh của người dùng (thông qua việc cung cấp đầy đủ thông tin cho nhà cung cấp dịch vụ internet), yêu cầu các doanh nghiệp công nghệ phải lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam…Trước khi có khung pháp luật được hoàn thiện và thực thi nghiêm túc để bảo vệ thông tin và sự riêng tư cho người dân, thiết nghĩ mỗi người nên cân nhắc thấu đáo về việc chia sẻ để bảo vệ thông tin cá nhân cho chính mình.

Tác giả: Đào Quang Minh

Đây là bản gốc của bài viết cùng tên đã được biên tập và đăng tải trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn số 18/2019. Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền bài viết.

Leave a Comment