Skip to content →

Tag: VnExpress

Tư duy thưởng Tết

Hưng đang làm cho một công ty nước ngoài, cung cấp dịch vụ tòa nhà cho khu vực phía Bắc. Tôi gặp Hưng chiều cuối năm 2018. Câu chuyện liên tục bị ngắt vì Hưng phải nhận các cuộc gọi công việc.

 “Anh thông cảm nhé”, Hưng phân bua, “Cuối năm rồi, em phải tranh thủ mời khách đi ăn tất niên để giục họ trả công nợ. Nhiều lần em đến tận công ty mà khách tránh không gặp”.

Tôi hỏi sao phải vất vả thế, Hưng giải thích, thưởng Tết nhiều hay ít phụ thuộc doanh số đem về. Năm vừa rồi, “trộm vía” cậu vẫn chốt được nhiều hợp đồng hơn so với năm trước, cộng với việc công ty cũng nâng tỷ lệ chiết khấu hoa hồng. “Chắc Tết này em sẽ được một món khá hơn nhiều so với năm ngoái”. Chưa biết được bao nhiêu tiền nhưng cuối năm là thời gian căng thẳng cao độ của Hưng. Năm ngoái, cậu được thưởng 30 triệu đồng.

Hương là công nhân nhà máy sản xuất giày da huyện Tĩnh Gia, Thanh Hóa cũng đang chờ lĩnh thưởng Tết. Chủ đề chính của mọi người trong dây chuyền và khu nhà trọ bây giờ là năm nay được thưởng bao tiền. Ngành giày da có số lượng công nhân rất lớn, trung bình hơn 10.000 công nhân mỗi nhà máy, nên tiền thưởng mà Hương nhận được trong những năm gần đây không bằng bạn bè đang làm cho doanh nghiệp khác cùng địa bàn.

Hương kể, cô được nhận nửa tháng lương cho khoản thưởng Tết năm ngoái. Lương của cô hiện là 3,2 triệu mỗi tháng, nên cô dự tính mấy hôm nữa sẽ được nhận 1,5 triệu đồng sau khi trừ thuế. Nhưng nhìn xuống, cô thấy mình vẫn may mắn hơn một bạn khác, cô ấy chỉ được có 50.000 đồng.

Thưởng Tết muôn hình vạn trạng. Điều 103 Bộ Luật lao động năm 2012 quy định “Tiền thưởng là khoản tiền mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh hàng năm và mức độ hoàn thành công việc của người lao động”. Tức Luật khuyến khích nhưng không bắt buộc doanh nghiệp phải thưởng Tết.

Dù luật không bắt buộc nhưng thưởng Tết vẫn là thông lệ được trông đợi. Tư duy thưởng Tết theo quan sát của tôi đã thay đổi nhiều so với thời kỳ đầu Việt Nam mới thu hút FDI. Trước đây, nó là điều nhiều doanh nghiệp cho rằng thôi thì đối phó cho xong. Họ tìm cách ban phát cho có: vài chục, vài trăm ngàn, có nơi bí quá thưởng bằng chính sản phẩm công ty kinh doanh.

Tôi từng biết có người phải khuân cả chục bịch bỉm tã trẻ em và khăn mặt về nhà thay cho thưởng Tết. Có nơi các sếp trốn biệt luôn, bỏ lại công nhân sụt sùi không thưởng Tết lẫn tháng lương cuối năm. Nhưng trên bình diện rộng, Thưởng Tết đã được nhìn nhận tích cực hơn, linh hoạt hơn, như một công cụ quản lý và gia tăng giá trị cho công ty.

Hiện nay, các doanh nghiệp tại Việt Nam đang có hai hình thức thưởng Tết cơ bản: thưởng đại trà và thưởng đặc biệt. Thưởng đại trà sẽ khuyến khích được toàn bộ người lao động, đặc biệt những doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động giản đơn. Nhưng thưởng tết “cào bằng” không phù hợp đối với những ngành mà nhân sự ít nhưng đòi hỏi chuyên môn cao hoặc những vị trí cấp cao. Về phương diện quản trị nhân sự, việc doanh nghiệp thưởng mang tính “cào bằng” chỉ mang tính khích lệ, kiểu như một món quà Tết cho người lao động chứ không phải thực sự là phần thưởng vì những giá trị lao động đã mang lại. Quản trị nhân sự và phát triển doanh nghiệp hiện đại chú trọng nhiều hơn đến các cá nhân xuất sắc, những vị trí then chốt công ty cần giữ.

Năm ngoái, có doanh nghiệp ở TP HCM thưởng đến vài trăm triệu hay cả tỷ đồng cho một số vị trí. Tôi nghĩ đó cũng là mặt đáng mừng của nền kinh tế và cả thị trường lao động.

Báo cáo “Khảo sát về phúc lợi và thưởng Tết năm 2019 tại Việt Nam” của Navigos cho thấy có 82% nhân viên cho biết sẽ “phản ứng cụ thể” nếu không nhận được thưởng Tết như đúng mong đợi. Khoảng 27% người được hỏi cho biết sẽ nghỉ việc và xin vào nơi khác có mức thưởng Tết tốt hơn, 55% lựa chọn sẽ cùng đồng nghiệp kiến nghị công ty phải thưởng Tết. Thông tin về thưởng Tết được 53% ứng viên tìm kiếm khi tìm việc. Ngược lại, chỉ 37% nhà tuyển dụng sẵn sàng thể hiện những thông tin này trong bản mô tả công việc đăng tuyển của công ty mình.

Người lao động có quyền mong đợi thưởng Tết, bởi nếu không cảm thấy mình đã làm việc đủ tốt, có lẽ không nên tiếp tục ở lại công ty. Còn người sử dụng lao động tử tế và khôn ngoan sẽ không bao giờ lờ đi khoản thưởng này. Bởi tại Việt Nam, cho dù luật không quy định, nó mặc định là công cụ quản trị quan trọng để động viên nhân viên, giữ chân người ưu tú, đảm bảo hoạt động ổn định cho doanh nghiệp. Quan trọng hơn, thưởng Tết sẽ hiệu quả như khoản chi cho tiếp thị, giúp tăng uy tín và danh tiếng công ty.

Việc khối doanh nghiệp nước ngoài chấp nhận một “luật bất thành văn” tại Việt Nam thường không phải tín hiệu tốt cho môi trường kinh doanh. Nhưng thưởng Tết là một trường hợp đặc biệt.

Tác giả: Đào Quang Minh

Bản quyền: VnExpress

Leave a Comment

Hàng giả

Ảnh: Constanla Kleo/Unsplash

Mẹ tôi hào hứng kể chuyện gần đây bà tham gia câu lạc bộ ở nhà văn hóa khu phố. Ngày nào các thành viên câu lạc bộ cũng được ngồi máy trị liệu cao tần đa năng giúp cải thiện xương cốt và sức khỏe. Chiếc máy này do một doanh nghiệp tư nhân tặng miễn phí. Tôi mừng lắm, vì ngoài việc đưa các cháu đi học, bà thường chỉ ở nhà, ít tham gia các hoạt động giao lưu và rèn luyện cùng các cụ khác.

Cuối tháng rồi, tôi đi công tác về, vừa đặt ba lô xuống, con gái đã chạy ra tíu tít: “Bố ơi, bà nội mua nồi cơm điện mới. Bà bảo cái nồi cũ có cháy bị bố chê nên bà mua cái nồi này, chỉ 15 phút là cơm chín”. Tôi thấy hơi lạ nhưng cũng không hỏi thêm. Tình cờ, cô bé giúp việc kể, lâu nay bà tham gia câu lạc bộ, được cô nhân viên công ty kia gọi là “mẹ”, tâm sự gia đình khó khăn, có con tật nguyền,… Ngoài việc hỗ trợ các cụ sử dụng máy cao tần miễn phí, cô mời các cụ mua nhiều sản phẩm khác.

Chiếc nồi cơm điện mẹ tôi mua từ cô nhân viên “tội nghiệp” kia là loại nồi do Trung Quốc sản xuất, giá 1.050.000 đồng. Tôi tra trên mạng thì sản phẩm này được bán 680.000 đồng. Ngoài ra, mẹ tôi còn mua của cô hai gói “Trường sinh bất lão” với giá hơn một triệu đồng. Đây là một gói cây cỏ và vài vị thuốc đông y, được giới thiệu thành phần “100% thảo dược thiên nhiên”. Công dụng ghi trên vỏ bao của nó, tôi chưa thấy ở bất kỳ sản phẩm nào: phòng chống ung thư, chữa các bệnh nan y như bệnh tiểu đường, cao huyết áp, hỗ trợ điều trị các khối u, u não, u xơ tử cung, u xơ tiền liệt tuyến, u dạ dày, u phổi, u thận và một số loại u khác, cân bằng huyết áp, phòng chống suy thận, bệnh dạ dày, đại tràng. Nhiều công dụng thế, song bao bì hoàn toàn không có thông tin về địa chỉ của công ty, giấy phép của sản phẩm và chứng nhận về an toàn vệ sinh.

Tôi cố gắng tìm kiếm trên mạng, không có thông tin chính thức nào về công ty bán sản phẩm, còn công ty sản xuất thảo dược trên thì đã ngừng hoạt động từ năm 2011.

Số tiền 510.000 đồng là giá rất vô lý cho một gói lá cây với những thành phần không rõ nguồn gốc. Mẹ tôi kể cô ấy ngày nào cũng tỷ tê hỏi han với các cụ, đã có rất nhiều “hội viên câu lạc bộ” mua sản phẩm của công ty kia. Tôi tìm hiểu thì biết, công ty đó đang tổ chức nhiều “câu lạc bộ” khác ở các nơi trong thành phố Hà Nội, mỗi câu lạc bộ trung bình có vài chục thành viên tham gia. Tôi còn giật mình vì hiện tượng này đang diễn ra rất phổ biến không chỉ ở thành phố lớn mà còn các tỉnh như Phú Thọ, Hưng Yên, Hải Dương, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế… ngay trước mắt các cơ quan công quyền. Nhiều câu lạc bộ thuê luôn trụ sở nhà văn hóa, trạm y tế xã, phường để hoạt động. Công thức chung là họ mời người cao tuổi, cựu chiến binh… đi tham gia những chuyến du lịch miễn phí trong ngày và tặng một số thiết bị chăm sóc sức khỏe cơ bản, sau đó khéo léo giới thiệu và bán những sản phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc với giá trên trời.

Dịp cuối năm này, nạn hàng giả, hàng kém chất lượng lại hoành hành, như mọi năm. Thực ra, không riêng cuối năm, mà nó vẫn diễn ra suốt nhiều năm, với nhiều hình thức. Vấn đề là ở chỗ không phải vì chúng ta thiếu quy định để xử lý vấn đề.

Điều 10, Nghị định 43, ban hành năm 2017 về nhãn hàng hóa đã quy định “các nội dung bắt buộc phải thể hiện trên nhãn hàng hóa”, gồm: tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hóa, xuất xứ hàng hóa, các nội dung về tính chất của mỗi loại mặt hàng. Điều 8, khoản 2, Luật Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng năm 2010 còn nêu rõ người tiêu dùng “được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ; nội dung giao dịch hàng hóa, dịch vụ; nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa; được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch và thông tin cần thiết khác về hàng hóa, dịch vụ mà người tiêu dùng đã mua, sử dụng”.

“Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua hoạt động quảng cáo hoặc che giấu, cung cấp thông tin không đầy đủ, sai lệch, không chính xác” là hành vi bị cấm. Bộ Công thương là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Còn ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương.

“Bất cân xứng thông tin” là khái niệm được ra đời những năm 1970, đem lại Giải Nobel Kinh tế cho ba tác giả của nó: George Akerlof, Michael Spence và Joseph Stiglitz. Thuật ngữ dùng để mô tả việc các bên tham gia giao dịch không nắm được những thông tin giống nhau về giá trị hoặc chất lượng của hàng hóa được giao dịch. Hệ quả là giá cả thương vụ bị đẩy quá thấp hoặc quá cao. Sự bất cân xứng thông tin gây ra những lựa chọn bất lợi cho một bên, hoặc các rủi ro đạo đức, các hiện tượng lừa đảo. Nó có thể còn là việc tung tin đồn gây hại cho người khác, và cả thông tin giả trên truyền thông.

Những người già nhẹ dạ, trong đó có mẹ tôi, đã ở trong một tình huống tương tự. Nhà sản xuất và phân phối đã phớt lờ các quy định của pháp luật về nhãn mác, thông tin sản phẩm và tiêu chuẩn chất lượng để bán hàng với sự nhập nhèm và bất tuân, cố tình tạo ra sự lầm tưởng của người mua.

Giải pháp chấm dứt việc bất cân xứng thông tin, theo lý thuyết trên, chính là sự bù đắp thông tin thiếu hụt từ các bên bao gồm việc áp đặt các chế tài luật pháp. Nhưng ở đây,  việc thực thi chế tài giám sát và quản lý thị trường của ngành Công thương, các nhà quản lý thị trường, cán bộ địa phương, ủy ban nhân các cấp chưa được lấp đầy. Đặc biệt với những nhóm người vốn nhẹ dạ, ít va chạm xã hội, họ luôn thường thực ở thế bất đối xứng thông tin.

Trông chờ một “tháng hành động” đợt cuối năm này?

Tác giả: Đào Quang Minh

Bản quyền: VnExpress

One Comment